ebratbasirat

حسین بن محمد تقی نوری مازندرانی طبرسی، محدث و رجالى بزرگ و چهره سرشناس علماى شيعه در قرن چهاردهم هجرى به شمار مى‌آيد. ^[۱] این فقیه امامی، مفسر و شاعر در ۱۸ شوال ۱۲۵۴ قمری در روستای یالو از توابع نور مازندران به دنیا آمد ^[۲] و در ۲۷ جمادی ۱۳۲۰ هجری قمری در نجف اشرف درگذشت. ^[۳] از القاب وی می‌توان به خاتم المحدثین، ^[۴] علامه نوری، میرزای نوری، محدث نوری و حاجی نوری اشاره کرد. وی دائی و پدر زن شیخ فضل الله نوری بود. ^[۵] سید روح‌الله خمینی درباره وی می‌گوید:«شیخ نوری، یکی از آن نمونه های سلف صالح بود که وجودشان در این روزگار چون کیمیا، کمیاب است، او استاد استناد بلکه بزرگترین استاد اسناد و مدارکی است که تا روز معاد خواهند ماند.» ^[۶] آرامگاه او در نجف اشرف و در حرم مطهر حضرت علی (ع) قرار دارد.

محدث نوری و تحریف قرآن

وی در سال ۱۲۹۲ ه.ق. کتابی تحت عنوان فصل الخطاب فی تحریف کتاب رب الارباب نگاشته و در آن دلایلی در تحریف قرآن ارائه نمود. شمارگان این روایت‌هابیش از هزار است^[۷] و تحریف آن را نه از جهت تغییر و زیاده بلکه فقط از جهت نقیصه خواسته‌است به اثبات برساند. ^[۸] وی در دیباچه این کتاب می نویسد: «این کتابی است لطیف که در اثبات تحریف قرآن، و فضایح اهل جور و عدوان فراهم آورده ام، و آنرا فصل الخطاب فی تحریف کتاب رب الارباب نام نهادم، و بر سه سرآغاز و دو باب قرار دادم». ^[۹]

همین امر سبب اعتراضات گسترده‌ای در جهان اسلام شد و در ردّ آن کتب و مقالات بسیاری نوشته شد. آقا بزرگ تهرانی از شاگردان وی می‌نویسد: «استاد ما حاجی در اواخر عمر خویش می‌گفت: این‌جانب در نام گذاری کتابم اشتباه کردم و سزاوار بود نام آن را فصل الخطاب فی عدم تحریف الکتاب می‌گذاشتم چرا که در آن ثابت می‌کنم قرآن شریف موجود، با تمامی سوره‌ها و آیات و جملاتش وحی الهی است که هیچ گونه تغییر و تبدیل و زیاده و نقصان از هنگام جمع آوری آن به امروز در آن واقع نشده‌است. ^[۱۰] و عليهذا ناميدن‌ آن‌ به‌ اين‌ نامی كه‌ مردم‌ آن‌ را بر خلاف‌ منظور و مراد من‌ حمل‌ می‌كنند، اشتباهی‌ است‌ در نامگذاری‌. ولیكن‌ من‌ در اين‌ كتاب‌ نیاورده‌ام‌ آنچه‌ را كه‌ آن‌ را بر او حمل‌ می‌نمايند. بلكه‌ مراد من‌، اسقاط‌ بعضی‌ وحی مُنْزَل‌ الهی‌ است‌؛ و اگر می‌خواهی تو نام‌ آن‌ را بگذار الْقَوْلُ الفَاصِلُ فِي‌ إسْقَاطِ بَعْضِ الْوَحْيِ النَّازِلِ». ^[۱۱]

سوره ولایت

محدث نوری سوره نورین را با نام سوره ولایت از کتاب دبستان مذاهب نقل کرده است. ^[۱۲] وی درباره این سوره می‌نویسد: هيچ اثرى از اين سوره در كتابهاى شيعه نيافتم جز آنچه از كتاب مثالب منسوب به ابن شهر آشوب حكايت شده كه آنان تمام سوره ولايت را ساقط كردند, پس شايد اين سوره بوده است: ^[۱۳] «ياايها الذين آمنوا آمنوا بالنورين انزلناهما يتلوان عليكم آياتى و يحذرانكم عذاب يوم عظيم ب ان الذين يوفون بعهداللّه ورسوله فى آيات لهم جنات النعيم. واصطفى من الملائكة والرسل و جعل من المومنين اولئك فى خلقه يفعل اللّه مايشاء قد خسر الذين كانوا عن اياتى و حكمى معروضون. وان عليا من المتيقن. يا ايها الرسول قدانزلنا اليك آيات بينات فيها من يتوفاه مومنا ومن يتوليه من بعدك يظهرون. ولقد آتيناك بك الحكم كالذين من قبلك من المرسلين. وجعلنا لك منهم وصيا لعلهم يرجعون. ان عليا قانتا بالليل ساجدا يحذر الاخرة ويرجو ثواب ربه. قل هل يستوى الذين ظلموا وهم بعذابى يعلمون».

یعنی: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد، به دو نور ايمان بياوريد. آن دو را نازل كرديم كه آياتم را بر شما بخوانند و شما را از عذاب روزى بزرگ بر حذر دارند. آنان كه به عهد خدا و پيامبرش وفا مى كنند در آياتى برايشان بهشتهاى نعمت است و برگزيد از فرشتگان و پيامبران و قرارداد از مومنان, آنان را در خلقش. خدا هرچه بخواهد مى كند. زيان كردند آنها كه از آيات و حكم من دور گردانده شدند. و على از متقيان است اى پيامبر، ما به سوى تو آياتى روشن نازل كرديم كه در آن است, هركس او را در حال ايمان دريابد و هركس ولايت او را بـپذيرد بعد از تو نمايان مى شوند. و تو را به تو حكم داديم, همانند كسانى كه پيش از تو بودند از پـيامبران. و قرارداديم براى تو از ايشان جانشينى شايد بازگردند. همانا على در شب قنوت مى گرفت, سجده مى كرد از آخرت مى ترسيد و ثواب پروردگارش را اميدداشت. بگو آيا مساويند آنها كه ظلم كردند درحالى كه به عذاب من آگاهى دارند».

آیه رجم

در کتاب فصل الخطاب به نقل از احادیثی آمده است که سوره احزاب از سوره بقره کوچکتر نبوده و آيه رجم (سنگسار) نيز در آن بوده و آن آیه چنين است: «اذا زنى الشيخ والشيخة فارجموهمها البتة نكالا من الله والله عزيز حكيم». یعنی: «هرگاه پيرمرد و پـيرزن زناكردند حتما آنها را سنگسار كنيد، اين عذاب و كيفرى است از ناحيه خداوند و خداوند شكست ناپذير و حكيم است».^[۱۳]

آیه وضو

از امام صادق درباره آیه «فاغسلوا وجوهکم وأیدیکم إلى المرافق» می‌پرسند. پاسخ می‌دهد تنزیلش چنین نیست؛ بلکه چنین است: «فاغسلوا وجوهکم وأیدیکم من المرافق».^[۱۴] این روایت را شیخ حر عاملی نقل کرده و محدث نوری نیز در کتاب خود آورده است.

آیه تبلیغ

در کتاب فصل الخطاب آیه تبلیغ به نقل از قرائت ابن مسعود اين گونه است: «يا ايها الرسول بلغ ماانزل اليك من ربك، ان عليا مولى المومنين ...» یعنی: «ای پیامبر آن چه به تو نازل شده است را ابلاغ کن كه على مولای مومنان است ...». ^[۱۳]

آیه کرسی

در کتاب فصل الخطاب آیةالکرسی را به نقل از ثقةالاسلام کلینی این گونه بیان می‌کند: «... له مافی السموات والارض و ما بینهما و ما تحت الثری عالم الغیب والشهادة الرّحمن الرحیم من ذی الذی یشفع عنده الاّ بإذنه...»^[۱۵]

همین آیه در مفاتیح الجنان در حاشیه باقیات الصالحات، در اعمال روز جمعه ، ص ۳۶، انتشارات اسوه ، جلد دوم نیز اینچنین آمده است:^[۱۶]

علامه مجلسی فرموده كه به روایت علی بن ابراهیم و كلینی، آیه الكرسی علی التنزیل چنین است: «االله لا إله إلا هو الحی القیوم لا تأخذه سنة ولا نوم له ما فی السماوات و ما فی الأرض و ما بینهما و ما تحت الثری عالم الغیب والشهادة الرحمن الرحیم من ذا الذی ... هم فیها خالدون»

انگیزه نوشتن کتاب فصل الخطاب

سردار کابلی می‌گوید: از میرزا حسین نوری پرسیدم: چرا چنین کتابی نوشتی که مایه خجالت ما و تهاجم معاندین گردد؟ محدث نوری گریست و گفت: معمم سید هندی‌ای نزد من آمد و به من گفت: اگر خدا اسم علی را در قرآن آورده بود دیگر به این شکل حقش غصب نمی‌‌شد و به این شکل خانه نشین نمی‌‌شد؛ و اصرار بسیار نمود که کتابی نوشته شود در نقص قرآن که باعث تسکین قلب‌های ما باشد و محبت ما را به امیرالمؤمنین بیشتر نماید، و با اصرار خواست که لااقل روزی یک صفحه از آن کتاب نوشته شود، و خودش هر روز نزد من می‌آمد و صفحه‌ای از روایات در مورد تحریف را از من می‌گرفت. وقتی کتاب به پایان رسید، دیگر او نیامد و از او خبری نشد. یک بار که اتفاقا در بغداد برای اخذ ویزا به سفارت بریتانیا رفتم -زیرا آن زمان عراق تحت سلطه بریتانیا بود- دیدم یکی از اعضای سفارت به من نگاهی طولانی می‌کند. او را نگریستم و احساس کردم او را قبلا جایی دیده‌ام. به من سلام کرد خود را شناساند که همان سید هندی است که هر روز نزد من می‌آمده و خواستار صفحات کتاب فصل الخطاب می‌شده، با این عضو سفارت انگلیس بوده است. ^[۱۷][۱۸]

نقدهایی بر کتاب فصل الخطاب

کتابهایى که در رد کتاب فصل الخطاب نوشته‌اند عبارتند از:^[۱۹]

• کشف الارتياب فى عدم تحريف کتاب رب الارباب، تأليف محمود بن ابى القاسم مشهور به معرب تهرانى، درگذشت سال ۱۳۱۳هـ ق، تاريخ چاپ کتاب ۱۳۰۳ هـ ق
• حفظ الکتاب الشريف عن شبهة القول بالتحريف، تأليف هبة الدين سيد محمد حسين شهرستانى درگذشت سال ۱۳۱۵ هـ ق
• تنزيه التنزيل، تأليف على رضا حکيم خسروانى، تاريخ چاپ کتاب ۱۳۷۱ هـ ق
• الحجة على فصل الخطاب فى ابطال القول بتحريف الکتاب، تأليف عبدالرحمن محمدى هيدجى، تاريخ چاپ کتاب ۱۳۷۲ هـ ق
• البرهان على عدم تحريف القران، تأليف مرحوم ميرزا مهدى بروجردى، تاريخ چاپ کتاب ۱۳۷۴ هـ ق
• آلاء الرحيم فى الرد على تحريف القران، تأليف ميرزا عبدالرحيم مدرس خيابانى، تاريخ چاپ کتاب ۱۳۸۱ هـ ق
• صيانة القران عن التحريف، تأليف محمد هادى معرفت، تاريخ چاپ کتاب ۱۴۱۶ هـ ق
• القران الکريم فى روايات المدرستين، تأليف سید مرتضی عسکری، تاريخ چاپ کتاب ۱۴۲۰ هـ ق
• اکذوبة تحريف القران بين الشيعة والسنة، تأليف رسول جعفريان، تاريخ چاپ کتاب ۱۴۱۳ هـ ق
• آلاء الرحمن فى تفسير القران، تأليف شيخ جواد بلاغى،
• البیان فی تفسیر القرآن، تألیف سید ابوالقاسم خویی
• تهذيب الاصول، درس خارج اصول سید روح الله خمینی در مبحث حجيت ظواهر کتاب
• افسانه تحریف قرآن، رسول جعفریان

محدث نوری و تحریفات عاشورا

محدث نوری دغدغه خود را برای جلوگيری از انحرافهایی كه اهل منبر و روضه خوانان در ذكر مصيبت حسین بن علی دچار آن شده‏اند در کتاب لؤلؤ و مرجان آورده است. او مسامحه اهل علم در اين زمينه را عامل گستاخی طايفه اهل منبر می‏داند و سكوت‏كنندگان در اين باب را شريك گناه متجرّيان بر می‏شمرد. ^[۲۰] مرتضی مطهری در بخش تحریفات لفظی واقعه عاشورا، به شدت از محدث نوری و کتاب او در زمینه تحریفات عاشورا، یعنی لؤلؤ و مرجان متاثر است . مطهری مصادیق تحریفات لفظی را بیشتر از این کتاب نقل کرده و صراحت و شجاعت محدث نوری را تحسین می‏کند. ^[۲۱]

محدث نوری و تحریم تنباکو

در ماجرای تحریم تنباکو و خدمات اجتماعی میرزای شیرازی در سامرا، وی رکن اساسی داشت. ^[۲۲] بعد از آنکه میرزای شیرازی فتوای تحریم تنباکو را داد، شایع شد که این فتوا از طرف میرزا صادر نشده‌است. مردم ایران به عراق نامه نوشتند و از محدث نوری کسب تکلیف کردند. وی در پاسخ چنین نوشت:^[۶] «جناب شریعتمدار، آقای آقا شیخ فضل الله نوری سلمه الله تعالی جمعی از تهران سؤال نموده‌اند و از حکم میرزای شیرازی در خصوص دخانیات پرسیده‌اند، عجب است! بلی، حکم صادر و مجدداً هم دست خط مبارک با پست ارسال می‌گردد».

یادکرد دیگر علما از محدث نوری

میرزای شیرازی وی را علامه زمان و نادره دوران نامید.^[۳] محدث قمی در شب مرگ استادش -محدث نوری- متنی نگاشت که ترجمه بخشی از آن به شرح زیر است: ^[۲۳]

... در این شب شکافی در اسلام به وجود آمد و آن شب ۲۷ جمادی الآخر سال ۱۳۲۰ است. شیخ علامه ما درگذشت، ناشر آثار امامان پاک، رئیس فقیهان و محدثان، یگانه دوران و نشانه زمان، الگوی محققان و ریزبینان، نمونه‌ی پیشینیان و بازماندگان، پشتیبان مذهب و دین و خادم احادیث ائمه معصومین (ع)،‌ نشانه پاک و ترویج دهنده راه –دین-، محقق علامه حاج میرزا حسین نوری طبرسی،...نوشته‌ی عباس پسر محمدرضا قمی، با اندوه فراوان... .

کتابخانه محدث نوری

ميرزای نوری دارای كتابخانه جامع و معتبری بود كه در ايران و عراق نظير آن در كمیّت و كيفیّت يافت نمی شد، ولی اين كتابخانه پس از مرگ ميرزا به كلی پراکنده شد. بسياری از كتب نفيس ميرزا حسين، نزد فرزندان شيخ فضل الله نوری ماند. بعدها تعدادی از اين كتب، توسط سید حسین طباطبایی بروجردی خريداری و به كتابخانه او در نجف منتقل شد. ^[۲۴]

آثار و تألیفات

محدث نوری در طی مسافرتها و اقامتها در مراکز دینی، در مسائل تفسیری، حدیثی، تاریخی و نجوم از خود حدود سی کتاب به یادگار گذاشت.^[۴] وی در مقدمه کتاب مستدرک الوسائل می‌نویسد: «عالم کامل، متبحر خبیر، محدث نقّاد و آگاه، نشر دهنده آثار، جمع آورنده روایات، شیخ محمد بن حسن حر عاملی در کتاب وسائل الشیعه روایات و احادیث فراوانی را از میان کتابهای روایی علما و اصحاب جمع آوری نموده است؛ روایاتی که برای جان لذت بخش و برای دیده نور چشم است...؛ ولی با مراجعه به دیگر کتابهای روایی اصحاب، به بخش دیگری از روایات برخوردم که کتاب ارزشمند وسائل آنها را در برندارد... و بعد از سعی و تلاش فراوان و جستجوی سخت در کتابهای روایی توانستم این مجموعه بزرگ و ارزشمند را جمع آوری نمایم که روایات آن در حدود روایات وسائل است و همچون روایات آن ارزشمند و گرانبها می باشد». این منابع شامل ۷۵ کتاب روایی معتبر شیعه است و در مجموع بیش از ۲۳ هزار روایت دارد. ^[۲۵]

برخی از کتاب‌های وی:

مستدرک الوسائل[۲۶] کلمة طیبة[۲۷] لؤلؤ و مرجان؛ در رد خرافات و تحریفات عاشورا[۲۸] دارالسلام (در تعبیر خواب و اخلاق) [۲۹] نجم‌الثاقب فصل الخطاب مواقع النجوم و شجره نامه‌ای در سلسله اجازات نوریان نفس الرحمان فی فضائل سیدنا سلمان معالم العبر

میزان السماء جنة المأوی (در مورد امام زمان عج) فیض القدسی؛ در خصوص زندگانی علامه مجلسی کشف الاستار؛ در خصوص امام زمان عج صحیفه ثانیه علویه صحیفه اربعه سجادیه سلامة المرصاد مستدرک مزار بحار حاشیه بر منتهی المقال

برخی از اساتید

شیخ مرتضی انصاری (م ۱۲۸۱ ق) ملا علی کنی (م ۱۳۰۶ ق) ملا محمد علی محلاتی (م ۱۳۰۶ ق) شیخ عبدالرحیم بروجردی (م ۱۳۰۶ ق) پدرزن محدث نوری شیخ العراقین عبدالحسین تهرانی (م ۱۲۸۶ ق)

آخوند ملافتحعلی سلطان آبادی (م ۱۳۱۲ ق) ملاشیخ علی خلیلی (م ۱۲۷۹ ق) معزالدین سیدمهدی قزوینی (م ۱۳۰۰ ق) میرزا محمدهاشم خوانساری (م ۱۳۱۸ ق)

برخی از شاگردان

آقابزرگ تهرانی شیخ عباس قمی محمدحسین کاشف‌الغطاء عبدالحسین شرف‌الدین عاملی میرزا جواد ملکی تبریزی شیخ فضل الله نوری شیخ محمدتقی بافقی سید نصرالله اخوی از فعالان جنبش مشروطه ایران

حاج میرزا ابوالفضل تهرانی معروف به کلانتری نوری سید علم الهدی نقوی کابلی شیخ مهدی نوری (برادرزاده محدث نوری) محمدحسن آل کبه حاج میرزا علی اکبر همدانی معروف به «دبیر» و «ابوالمکارم» حاج میرزامحمد ارباب قمی شیخ علی اکبر همدانی

این ها را هم بخوانید

• کتاب القران الكريم و روايات المدرستين نقدی بر کتاب فصل الخطاب
• نظر محی‌الدین حائری شیرازی درباره کتاب فصل الخطاب
• نظر محدث نوری درباره زیارت ناحیه مقدسه
• نظر محدث نوری درباره دعای ندبه
• نظر محدث نوری درباره دیدار با امام زمان، رخدادهای پس از ظهور و ازدواج امام زمان
• نظر محدث نوری درباره اعتبار کتاب توحید
• نظر محدث نوری درباره هدایةالمسترشدین
• نظر محدث نوری درباره ابوالصلاح حلبی
• نظر محدث نوری درباره ابن ادریس حلی و ابن‌فهد حلی
• نظر محدث نوری درباره زید بن علی
• نظر محدث نوری درباره آمدی، نگارنده کتاب غرر الحکم و درر الکلم
• نظر محدث نوری درباره عماد الدین ابو جعفر طبری
• تأسیس مؤسسه آموزش عالی علامه محدث نوری به نام وی

منابع